Rantepao

Vanuit Udjang Pandang ben ik met de bus naar Rantepau gereden, een tocht van ongeveer 8 uur. Rantepao gelegen in de streek Tana Toradja is meer toeristisch dan andere delen van Sulawesi, en merkbaar door de aanwezigheid van souvenir winkeltjes in de hoofdstraat. De belangrijkste bezienswaardigheden staan bijna allemaal in verband met de begravenisrituelen van de Toradja's. Het landschap is erg mooi en bestaat uit woeste bergtoppen met hiertussen vruchtbare grond. Het gebied leent zich uitstekend voor wandeltochten. Ik ben dan ook veelal te voet naar diverse bezienswaardigheden geweest (overigens heb ik mij met de bemo in de meeste gevallen wel een eind op weg laten brengen).

Ik arriveerde 's morgens om ongeveer 6 uur, en na een leuke homestay gevonden te hebben en daar een paar uur geslapen te hebben ben ik mijn eerste dag in Rantepao begonnen met een wandeling door de omgeving.

Volgens oude verhalen komen de Toradja oorspronkelijk van het eiland Pongko, dat ergens in het zuidwesten ligt. Ze staken de oceaan over in kano's. Aangekomen op Sulawesi volgden ze de rivier Sa'dan die hen naar het midden van de streek Toradja voerde. De Toradja verbouwen sinds lange tijd rijst en groenten. Van recentere aard zijn de kruidnagel- en koffieplantage's. De traditionele huizen worden Tongkonan genoemd. Tegenover de traditionele huizen staan graanschuren die Lumbung worden genoemd. Deze huizen zijn veelal versierd met houtsnijwerk en beschilderd in de (heilige) kleuren rood, wit, zwart en geel. Het huis symboliseerd het universum, en het dak stelt het hemelgewelf voor. De ligging is altijd op de lijn van het noordoosten naar het zuidwesten (dit is de ligging van de twee voorouderlijke werelden volgens de kosmologie van de Toradja's).

Nadat ik een slaapplaats had gevonden en een dutje had gedaan ben ik als eerste naar de officiele "tourist office" gegaan. Een trieste aangelegenheid daar de enige beschikbare informatie een schema was met begravenisdata. Zelfs een kaart van de omgeving was hier niet te krijgen. Dit kantoortje werd beheerd door een wat oudere man, die de tijd van de Hollanders nog had meegemaakt en daarover zeer wel te spreken was. Na een heuze lofzang over de Hollanders te hebben aangehoord (de aanleg van de weg, ziekenhuis en scholen) ben ik naar de commerciele tourist office gegaan die mij wel konden voorzien van een kaart. Tevens heb ik besloten de volgende dag met een gids (een jongen uit werkzaam bij de homestay) een begravenisritueel bij te wonen. Dit ritueel beslaat gewoonlijk drie dagen (bij rijke families langer). De rituelen zijn vrij complex, maar in het kort komt het er op neer dat iemand pas echt dood is als er bepaalde rituelen hebben plaatsgevonden. In het geval waar ik ben geweest was het lijk al twee jaar oud (wel gebalsemd!). Men wordt na overlijden zoals wij dit noemen als erg ziek aangezien, en in een speciale kamer in het huis bewaard. Tevens maakt de overledene nog steeds deel uit van de familie en krijgt iedere dag ook nog eten voorgeschoteld. Verder moet er een dag bepaald worden dat de overledene het begravenisritueel kan ondergaan. Deze datum kan ver weg zijn van de datum van overlijden, daar dit een kostbare aangelegenheid is en alle familie moet worden uitgenodigd waarvoor ook nog eens tijdelijke behuizing moet worden gebouwd. Deze familie moet tevens ook een geschenk meenemen, een varken of een waterbuffel dus die hebben ook nog eens de tijd nodig om dit kostbare geschenk bij elkaar te vergaren. Deze geschenken worden overigens opgetekend en wat gegeven is dien je later ook van de betreffende familie terug te krijgen. Het geschenk kan dus gezien worden als aflossing van een schuld of juist een vordering op de nabestaanden van de overledene. De geschenken worden voor een deel geslacht om de nabestaanden te voeden tijdens de drie dagen van het ritueel. Het ritueel eindigd bij de werkelijke begrafenis. De doden worden niet daadwerkelijk begraven, maar in hun kist neergezet bij eerder overleden familie in een grot (foto linksboven), in een uitgehouwen kamer in de rotsen (foto rechts)of tegenwoordig meestal in een speciaal daarvoor gebouwd huis bij een rotswand. Toeristen kunnen de rituelen bijwonen, wel dient men voor de tweede dag van de receptie een geschenk (slof sigaretten) mee te brengen.

Op de foto rechtsboven zijn naast de vierkante kamers waar de doden wordenbewaard ook Tau Tau poppen te zien. Deze worden gebruikt indien de overledene van adelijke afkomst is en vormen een vergaarplaats voor de geesten van de overledenen. In de grotten zie je naast doodskisten ook veel botten en schedels, daar deze langer meegaan dan de kist. Voor overleden babies is er een ander ritueel, deze worden in een uitgehakt gat van een speciale boom geplaatst. Dit gat wordt afgedekt met natuurlijk materiaal zodat dit gat in de loop van de tijd dichtgroeid en het babylijkje zich in de boom bevind. Links staat nog een foto van enkele Tau Tau poppen in een grot met enkele oude traditionele lijkkisten op de voorgrond die de vorm hebben als die van de zadeldaken van de huizen.

Op het plaatje hieronder zie een kring met menhirs, waarvoor deze werden gebruikt kon men mij niet vertellen, behalve dat men ze nu gebruikt om de meegebrachte geschenken (waterbuffels) aan vast te binden zodat ze niet konden weglopen. Wel stond er vroeger in ieder dorp een heilige steen of vijgeboom (waringin) die een rol speelden bij het brengen van rituele offers. Een dergelijke kring van stenen is op diverse plaatsen te zien. Onderstaande kring ben ik op een wandeling tegengekomen in de buurt van Sangalla.

Behalve het bovenstaande zijn er hele mooie wandelingen te maken, hierbij werd ik in de buurt van Sangalla een muziekschooltje in getrokken en kreeg een voorstelling te zien van een bamboe orkestje en traditionele dansen uitgevoerd door kinderen.

Van Rantepao ben ik weer met de bus teruggegaan naar Udjang Pandang.